วัดโมลีโลกยาราม ราชวรวิหาร

กาพย์มัณฑกคติ

        กาพย์มัณฑกคติ เป็นกาพย์ที่มีลักษณะเหมือนกบเต้น ในคัมภีร์กาพย์สารวิลาสินี มีบทบัญญัติว่า

                     ฉฏฺเฐ จ นวเม ฐาเน           ฐิตา ทุเว สรา สมา,

                     ทฺวาทสฏฺฐารสเกสุ             ทุเว สรา ฐิตา สมา,

                      จตุพฺพีสติฉตฺตึส-               ทฺวิตาฬีสาสุ เต ตโย

                     ตึสเตตฺตึสฐาเนสุ               ฐิตา ทุเว สรา สมา

                      ยสฺมึ ลกฺขณมิทญฺเจ            มณฺฑกาคติ นาม สา

        แปลว่า “สระ ๒ ตัว คือ ตัวที่ ๖ กับที่ ๙, ที่ ๑๒ กับที่ ๑๘, ที่ ๓๐ กับที่ ๓๓ และสระ ๓ ตัว คือ  ที่ ๒๔ กับที่ ๓๖ และที่ ๔๒, เสมอกัน หากในกาพย์ใดมีลักษณะเช่นนี้ กาพย์นั้นชื่อว่า “มัณฑกคติ”         จึงถือเอาความได้ว่า กาพย์มัณฑกคติ บทหนึ่งมี ๔ บาท ๆ ละ ๒ วรรค รวม ๔๘ คำ มีสัมผัสเป็นคู่ ๆ ดังกล่าวแล้ว เฉพาะคำสุดท้ายของบาทที่ ๔ ส่งสัมผัสไปยังคำที่พร้อมจะรับในบทที่จะแต่งต่อไป มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้