วัดโมลีโลกยาราม ราชวรวิหาร

สุทธวิราชิตฉันท์ ๑๐

        “สุทธวิราชิตฉันท์” หรือ “สุทธวิราชิตาฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ท่านเรียกว่า “สุทธวิราชิตคาถา” เป็นปันติฉันท์ ฯ “ปันติ” แปลว่า “ฉันท์ที่ทำลำดับของตนให้พิสดาร”“สุทธวิราชิต” แปลว่า “คาถาที่งามบริสุทธิ์เพราะปราศจากลหุคณะ”  เป็นคาถา ๔ บาท ๆ ละ ๑๐ เพราะมีบาทละ ๑๐ คำ จึงเรียกว่า “ฉันท์ ๑๐” มีสูตรว่า “ มฺสา ชฺคา สุทฺธวิราชิตํ มตํ แปลความว่า “คาถาที่มี ม คณะ ส คณะ ช คณะ ครุ พึงทราบว่า “สุทธวิราชิตะ”

        ในการบัญญัติฉันท์ไทยนั้น ท่านนำเอาสูตรดังกล่าวมาเป็นสูตร โดยกำหนดนำมาเพียง ๒ บาท แล้วปรับปรุงให้เป็น ๔ วรรค เพราะมีบาทละ ๑๐ คำ จึงเรียกวา “ฉันท์ ๑๐” แล้วเพิ่มสัมผัสเข้า คือ คำสุดท้ายของวรรคที่ ๑ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๒ ของวรรคที่ ๒, คำสุดท้ายของวรรคที่ ๒ ส่งสัมผัสไปยังคำสุดท้ายของวรรคที่ ๓, และคำสุดท้ายของวรรคที่ ๔ ส่งสัมผัสไปยังคำที่พร้อมจะรับในบทที่จะแต่งต่อไป มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้