วัดโมลีโลกยาราม ราชวรวิหาร

อุชชลาฉันท์ ๑๒

        “อุชชลาฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ท่านเรียกว่า “อุชชลาคาถา” เป็นชคตีฉันท์ ฯ “อุชชลา” แปลว่า “คาถาที่รุ่งเรืองด้วย น คณะเป็นต้น” เป็นคาถา ๔ บาท ๆ ละ ๑๒ คำ มีสูตรว่า “นนภรสหิตาภิหิตุชฺชลา” แปลความว่า “คาถาที่มี น คณะ น คณะ ภ คณะ และ ร คณะ เรียกว่า “อุชชลา”

        ในการบัญญัติฉันท์ไทยนั้น ท่านนำเอาสูตรดังกล่าวมาเป็นสูตร โดยกำหนดนำมาเพียง ๒ บาท แล้วปรับปรุงให้เป็น ๔ วรรค  มีบาทละ ๑๒ คำ เพราะมีบาทละ ๑๒ คำนั้น จึงเรียกว่า “ฉันท์ ๑๒” เมื่อปรับปรุงแล้ว เพิ่มสัมผัสเข้า คือ คำสุดท้ายของวรรคที่ ๑ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๓ ของวรรคที่ ๒, คำสุดท้ายของวรรคที่ ๒ ส่งสัมผัสไปยังคำสุดท้ายของวรรคที่ ๓, และคำสุดท้ายของวรรคที่ ๔ ส่งสัมผัสไปยังคำที่พร้อมจะรับในบทที่จะแต่งต่อไป มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้