Get Adobe Flash player

๒.๕ กาพย์ทัณฑิกา

        กาพย์ทัณฑิกา เป็นกาพย์ที่มีลักษณะระเบียบคำเป็นระยะดังข้อไม้เท้า ในคัมภีร์กาพย์คันถะ มีบทบัญญัติว่า

                      จตฺวฏฺฐมา ผุฏฺฐา เชสุ          รวิกฺขเรสุ ตนฺติมา

                      สเมสฺวฏฺฐรวิผุฏฺฐา             โสฬเสสฺวณฺณวาฏฺฐกา

                      อญฺญฺมญฺญํ ปสมฺผุฏฺฐา        ปรโต อสฺส อนฺติมา

                      ตสฺสนฺเตนาปิ ผุสฺสติ            ยสฺส สา ทณฺฑิกา มตา.

        ความว่า ๑. ในบาทที่ ๑ และที่ ๓ กำหนดบาทละ ๑๒ คำ

                   ๒. ในบาทที่ ๒ และที่ ๔ กำหนดบาทละ ๑๖ คำ

                   ๓. คำที่ ๔ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๘

                   ๔. คำที่ ๑๒ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๒๐ กับคำที่ ๒๔

                   ๕. คำที่ ๒๘ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๔๐ และคำที่ ๔๘ และ ๕๒

                   ๖. คำที่ ๓๒ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๓๖

        กาพย์บทหนึ่งมี ๔ บาท รวม ๕๖ คำ เฉพาะคำสุดท้ายของบาทที่ ๔ ส่งสัมผัสไปยังคำที่พร้อมจะรับในบทที่จะแต่งต่อไป มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

 กาพย์ทัณฑิกา

 

ตำรากวีนิพนธ์