Get Adobe Flash player

บทที่ ๒

ว่าด้วยกาพย์

       กาพย์ เป็นคำประพันธ์ประเภทหนึ่ง ซึ่งมีมาในคัมภีร์กาพย์ ๒ คัมภีร์ คือ คัมภีร์กาพย์สารวิลาสินี และคัมภีร์กาพย์คันถะ นักปราชญ์ได้กำหนดหลักเกณฑ์การแต่งกาพย์ภาษาบาลีไว้อย่างชัดเจน พร้อมกับแต่งกาพย์ตัวอย่างเป็นภาษาบาลีไว้ แต่ไม่ปรากฏชัดว่า แต่งขึ้นที่ไหน เมื่อไร เพียงมีผู้สันนิษฐานว่า คงแต่งขึ้นในอินเดีย ลังกา หรือลานนาไทย ตัวอย่างกาพย์ภาษาบาลีนั้น เพราะพริ้งอยู่ไม่น้อย ต่อมาไทยได้นำมาดัดแปลงเป็นแบบแต่งกาพย์ภาษาไทย ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นต้นมา และมีกาพย์พิเศษนอกจากในคัมภีร์ทั้ง ๒ นั้นเป็นกาพย์เสริม การนำมานั้น ได้คงชื่อกาพย์ไว้อย่างเดิม

        เมื่อตรวจพิเคราะห์กาพย์เหล่านี้แล้ว เห็นว่ากาพย์บางชนิดมีลักษณะโครงสร้างเหมือนกับโครง ๔ ต่างแต่ไม่บังคับวรรณยุกต์ บางชนิดคล้ายกับกลอน ต่างแต่ไม่บังคับเสียงสูงต่ำหรือสามัญไว้ บางชนิดคล้ายกับฉันท์และใช้ร่วมกันได้ ต่างแต่ไม่บังคับครุหลุ กาพย์ทุกชนิดมีฉันทลักษณะและวิธีแต่งไว้โดยเฉพาะ ทั้งที่มีในคัมภีร์และนอกคัมภีร์ และการแต่งกาพย์นั้น ถ้าแต่งยาวเป็นเรื่องราว คงให้ส่งสัมผัสและรับสัมผัสกันไปจนตลอด โดยเฉพาะฉันทลักษณะนั้น กำหนดเพียงจำนวนคำ การวางสัมผัส ไม่บังคับครุและลหุแบบฉันท์ ไม่บังคับวรรณยุกต์แบบโคลง ทั้งไม่บังคับเสียงสูงต่ำแบบกลอน การกำหนดคำในแผนผังจะใช้ 0 0 0 เป็นเครื่องนับจำนวนคำพูด แต่คำพูดในกาพย์นั้นใช้คำสัมผัสได้ แม้ที่กำหนดสัมผัสภายใน กาพย์บทเดียวกัน ก็ใช้เสียงสระธรรมดา จะลงวรรณยุกต์หรือไม่ก็ได้ แต่การแต่ง เมื่อจบลงบทหนึ่ง จะแต่งต่อไปและรับสัมผัสต่อไปจนตลอดเรื่อง กาพย์และฉันท์ส่งและรับสัมผัสกันได้ โดยยึดหลักดังนี้

        ๑) กาพย์ชนิดที่บทหนึ่งมี ๔ บาท ๆ ละ ๒ วรรค รวม ๒๘-๓๐ คำ ต้องส่งสัมผัสด้วยคำสุดท้ายของบาทที่ ๔ และต้องรับสัมผัสจากบทอื่น ด้วยคำที่ ๑,๒,๓ ของบาทแรก คำใดคำหนึ่งดู กาพย์วิชชุมาลี ในหน้า ๑๘ และกาพย์ทีฆปักข์ ในหน้า ๓๙ เป็นตัวอย่าง

        ๒) กาพย์ชนิดที่บทหนึ่งมี ๔ บาท ๆ ละ ๒ วรรค หรือไม่แบ่งวรรค รวม ๔๐ คำขึ้นไป ต้องส่งสัมผัสด้วยคำสุดท้ายของกาพย์นั้น และต้องรับสัมผัสด้วยคำสุดท้ายของบาทแรก ดู กาพย์วชิรปันตี ในหน้า ๒๗ กาพย์กากคติ ในหน้า ๓๗ และกาพย์ทัณฑิกา ในหน้า ๔๓ เป็นตัวอย่าง

        ๓) กาพย์ชนิดที่บทหนึ่งมี ๓ วรรค ต้องส่งด้วยคำสุดท้ายของบทนั้น และรับด้วยคำสุดท้ายของวรรคที่ ๑ และวรรคที่ ๒ ดู กาพย์ฉบัง ๑๖ ในหน้า ๔๕ เป็นตัวอย่าง

        ๔) กาพย์สุรางคนางค์ ส่งด้วยคำสุดท้ายของบทนั้น ๆ และรับด้วยคำสุดท้ายของวรรคที่ ๔ ดู กาพย์สุรางคนางค์ ในหน้า ๔๖-๔๗ เป็นตัวอย่าง

 

๑. กาพย์สารวิลาสินี

        กาพย์สารวิลาสินี เป็นคัมภีร์หนึ่งซึ่งแสดงถึงวิธีแต่งกาพย์อยู่ในจำพวกสัททาวิเศษ แยกเป็นกาพย์ ๑๕ ชนิด คือ กาพย์วิชชุมาลี กาพย์มหาวิชชุมาลี กาพย์จิตรลดา กาพย์มหาจิตรลดา กาพย์สินธุมาลี กาพย์มหาสินธุมาลี กาพย์นันททายี กาพย์มหานันททายี กาพย์วชิรปันตี กาพย์มหาวชิรปันตี กาพย์พรหมคีติ กาพย์มัณฑกคติ กาพย์ตุรังคธาวี กาพย์มหาตุรังคธาวี และกาพย์กากคติ พึงทราบรายละเอียดดังนี้

 

๑.๑ กาพย์วิชชุมาลี

 

        กาพย์วิชชุมาลี มีลักษณะเหมือนสายฟ้า ในคัมภีร์กาพย์สารวิลาสินี
มีบทบัญญัติว่า

                          สตฺตเมกูนวีสาย            ฐิตา ทุเว สรา สมา

                          จุทฺทสเม ฉวีสาย           ฐิตา ทุเว สรา สมา

                          ยสฺมึ ลกฺขณมิทญฺเจ        วิชฺชุมาลีติ สา มตา

        แปลว่า “สระ ๒ ตัว อยู่ในที่ ๗ และที่ ๑๙ เสมอกัน และสระ ๒ ตัวตั้งอยู่ในที่ ๑๔ และที่ ๒๖ เสมอกัน หากลักษณะนี้มีอยู่ในกาพย์ใด กาพย์นั้นชื่อว่า “วิชชุมาลี”

        ถือเอาความตามคาถาดังกล่าว ได้ความว่า กาพย์วิชชุมาลี บทหนึ่งมี ๔ บาท ๆ ละ ๒ วรรค บาทละ ๗ คำ รวม ๔ บาทมี ๒๘ คำ บังคับสัมผัสคำที่ ๗ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๑๙ และคำที่ ๑๔ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๒๖ และไม่มีการบังคับสระหรือวรรณยุกต์จะมีหรือไม่ก็ได้ เฉพาะคำสุดท้ายของบาทที่ ๔ ส่งสัมผัสไปยังคำที่พร้อมจะรับในบทที่จะแต่งต่อไป มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

   กาพย์วิชชุมาลี

 

ตำรากวีนิพนธ์

วิทยาพระสังฆาธิการ เล่ม ๑

วิทยาพระสังฆาธิการ เล่ม ๑

วิทยาพระสังฆาธิการ เล่ม ๒

วิทยาพระสังฆาธิการ เล่ม ๒

สถิติผู้เยี่ยมชม

002377433
วันนี้
เมื่อวาน
สัปดาห์นี้
สัปดาห์ก่อน
เดือนนี้
เดือนก่อน
ทั้งหมด
244
3019
7220
15470
46163
76929
2377433

Forecast Today
3384

14.23%
22.79%
4.46%
2.94%
0.02%
55.56%
Online (15 minutes ago):81

Your IP:54.80.227.189

ผู้ออนไลน์อยู่ขณะนี้

มีสาธุชน 81 ท่าน ออนไลน์

วัดโมลีโลกยาราม ราชวรวิหาร

ถ.วังเดิม แขวงวัดอรุณ เขตบางกอกใหญ่ กรุงเทพมหานคร ๑๐๖๐๐

โทร. ๐-๒๔๗๒-๘๑๔๗ แฟกซ์.๐-๒๔๗๒-๘๑๔๗

------------------------------------------------------

Copyright © 2012, Wat Molilokayaram. All Rights Reserved.