วัดโมลีโลกยาราม ราชวรวิหาร

อุปชาติฉันท์ ๑๔

        “อุปชาติฉันท์ ๑๔” ไม่มีในคัมภีร์วุตโตทัย ไม่มีในฉันทศาสตร์ และยังไม่เคยพบในที่ใด ข้าพเจ้าเห็นว่า ฉันท์ที่เป็นคู่กัน คือ อินทรวิเชียรฉันท์กับอุเปนทรวิเชียรฉันท์ ซึ่งเป็นฉันท์ ๑๑ มีอุปชาติฉันท์ชัดเจนแล้ว โดยเป็นฉันท์สลับบาทกันในระหว่างฉันท์ทั้ง ๒ นั้น…

อุปดิลกฉันท์ ๑๔

        “อุปดิลกฉันท์ ๑๔” ไม่มีในคัมภีร์วุตโตทัย ไม่มีในฉันทศาสตร์ และยังไม่เคยพบในที่ใด ข้าพเจ้าเห็นว่า วสันตดิลกฉันท์เป็นฉันท์ที่มีความไพเราะเพราะพริ้ง แต่อยู่โดดไม่มีคู่ ดังเช่นอินทรวิเชียรฉันท์ หรืออินทรวงศ์ฉันท์ หากได้มีฉันท์คู่ไว้จักเกิดประโยชน์ยิ่ง จึงกำหนดฉันท์ใหม่ขึ้นเพื่อคู่กับวสันตดิลก ให้ชื่อว่า “อุปดิลกฉันท์” โดยเปลี่ยนเพียงคำหน้าคำเดียวเป็นลหุเท่านั้น…

เหมันตลีลาศฉันท์ ๑๓

        “เหมันตลีลาศฉันท์ ๑๓” ไม่มีในคัมภีร์วุตโตทัย ไม่มีในฉันทศาสตร์ และยังไม่เคยพบในที่ใด ข้าพเจ้าเห็นว่า เมื่อมีอินทรลีลาศ ๑๑ แทรกในฉันท์ ๑๑ แล้ว และได้ปรับปรุงฉันท์ในลักษณะเดียวกันแทรกในฉันท์ ๑๒ โดยให้นามว่าอินทรวงศลีลาศแล้ว จึงเห็นสมควรกำหนดปรับปรุงเหมันตลีลาศแทรกเข้าในฉันท์…

อุปชาติฉันท์ ๑๓

       “อุปชาติฉันท์ ๑๓” ไม่มีในคัมภีร์วุตโตทัย ไม่มีในฉันทศาสตร์ และยังไม่เคยพบในที่ใด ข้าพเจ้าเห็นว่า ฉันท์คู่กันคือ อินทรวิเชียรฉันท์ กับอุเปนทรวิเชียรฉันท์ ซึ่งเป็นฉันท์ ๑๑ มีอุปชาติฉันท์ ๑๑ เป็นฉันท์สลับบาทกันระหว่างฉันท์ทั้ง ๒…

ติลกัฏฐฉันท์ ๑๓

       “ติลกัฏฐฉันท์ ๑๓” ไม่มีในคัมภีร์วุตโตทัย ไม่มีในฉันทศาสตร์ และยังไม่เคยพบในที่ใด ข้าพเจ้าเห็นว่า ระหว่างวสันตดิลก กับกลุ่มฉันท์ ๑๓ ยังมีทางเพิ่มแทรกฉันท์อื่นเข้าได้ โดยลดจำนวนคำลงหนึ่งคำ จะเป็นฉันท์ที่มีความเพราะพริ้งไม่แพ้วสันตดิลก จึงกำหนด “เหมันตดิลกฉันท์” ขึ้น…

เหมันตดิลกฉันท์ ๑๓

        “เหมันตดิลกฉันท์ ๑๓” ไม่มีในคัมภีร์วุตโตทัย ไม่มีในฉันทศาสตร์ และยังไม่เคยพบในที่ใด ข้าพเจ้าเห็นว่า ระหว่างวสันตดิลก กับกลุ่มฉันท์ ๑๓ ยังมีทางเพิ่มแทรกเข้าได้ โดยลดจำนวนคำลงหนึ่งคำ แล้วตั้งชื่อนำว่า “เหมันตดิลกฉันท์” ล้อคำว่า “วสันตดิลกฉันท์”…

อินทรวงศลีลาศฉันท์ ๑๒

        “อินทรวงศลีลาศฉันท์ ๑๒” ไม่มีในคัมภีร์วุตโตทัย ไม่มีในฉันทศาสตร์ และยังไม่เคยพบในที่ใด แต่ข้าพเจ้าเห็นว่า เมื่อมีอินทรลีลาศฉันท์ ๑๑ แทรกในอินทรวิเชียรฉันท์ ควรได้ปรับปรุงฉันท์อื่นแทรกเข้าไปในกลุ่มฉันท์ ๑๒ อีก จึงกำหนดอินทรวงศลีลาศฉันท์ ๑๒ ขึ้น…

อุปชาติฉันท์ ๑๒

        “อุปชาติฉันท์ ๑๒” ไม่มีในคัมภีร์วุตโตทัย และไม่มีในฉันทศาสตร์ และยังไม่เคยพบในที่ใด ข้าพเจ้าเห็นว่า ฉันท์คู่คืออินทรวิเชียรฉันท์ กับอุเปนทรวิเชียรฉันท์ ซึ่งเป็นฉันท์ ๑๑ มีอุปชาติฉันท์ ๑๑ เป็นฉันท์สลับบาทแล้ว ในระหว่างอินทรวงศ์ฉันท์ ๑๒…

อินทรลีลาศฉันท์ ๑๑

        “อินทรลีลาศฉันท์” ไม่มีในคัมภีร์วุตโตทัย แต่เคยพบในมหาชาติคำฉันท์ ของนายฉันท์ ขำวิไล เปรียญ ศิษย์วัดมหาธาตุ และในที่อื่นซึ่งเรียกว่า ลลิตาฉันท์จึงเห็นควรได้ผนวกเข้าไว้ด้วย โดยฉันท์นี้ กำหนดบทหนึ่งมี ๒ บาท ๆ ละ…

วิปรีตปัฐยาวัตรฉันท์ ๓๒

     “วิปริตปัฐยาวัตรฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ในวิสมวุตตินิเทศ ท่านเรียกว่า “วิปริตปัฐยาวัตรคาถา” มีสูตรว่า “โอเชสุ เชน สินฺธุโต ตเมว วิปรีตาทิ” แปลว่า “คาถาที่มี ช…

รการวิปุลาฉันท์ ๓๒

     “รการวิปุลาฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ในวิสมวุตตินิเทศ ท่านเรียกว่า “รการวิปุลาคาถา” มีสูตว่า “เอวมญฺญา โร จตุตฺถา” แปลว่า “คาถาที่มี ร คณะท้าย ๔…

ภการวิปุลาฉันท์ ๓๒

     “ภการวิปุลาฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ในวิสมวุตตินิเทศ ท่านเรียกว่า “ภการวิปุลาคาถา” มีสูตรว่า “เภนณฺณวา ภพฺพิปุลา” แปลว่า “คาถาที่มี ภ คณะท้าย ๔ พยางค์แรกในวิสมบาท…