วัดโมลีโลกยาราม ราชวรวิหาร

กาพย์ตุรังคธาวี

        กาพย์ตุรังคธาวี เป็นกาพย์ที่มีลักษณะดังม้าย่อง ในคัมภีร์กาพย์สารวิลาสินี มีบทบัญญัติว่า

                     ตติเย สตฺตเม ฐาเน            เทฺว สรา โหนฺติ เต สมา,

                     ทฺวาทสวีสฐาเนสุ               เทฺว สรา จ ฐิตา สมา,

                     ปณฺณรสสตฺตรสฏฺ-             ฐาเนสุ เทฺว สรา สมา,

                     เตวีสปญฺจวีสติฏฺ-              ฐาเนสุ เทฺว สรา สมา,

                     อฏฺฐวีสจตฺตาฬีส-              อฏฺฐาฬีสาสุ เต ตโย

                     เอกตฺตึสปญฺจตึสฏฺ-             ฐาเนสุ เทฺว สรา สมา,

                     เตตาฬีสปญฺจตาฬีสฏฺ          ฐาเนสุ เทฺว สรา สมา,

                     เอกปญฺฐาสเตปญฺญาสฏฺ-     ฐาเนสุ เทฺว สรา สมา,

                      ยสฺมึ ลกฺขณมิทญฺเจ            ตุรงฺคธาวิ นาม สา

        แปลว่า “สระ ๒ ตัว คือ ตัวที่ ๓ กับที่ ๗, ที่ ๑๒ กับที่ ๒๐, ที่ ๑๕ กับที่ ๑๗, ที่ ๒๓ กับที่ ๒๕, ที่ ๓๑ กับที่ ๓๕, ที่ ๔๓ กับที่ ๔๕, และที่ ๕๑ กับที่ ๕๓ สระ ๓ ตัว คือ ที่ ๒๘ กับที่ ๔๐ และที่ ๔๘ เสมอกัน หากในกาพย์ใดมีลักษณะเช่นนี้ กาพย์นั้นชื่อว่า “ตุรังคธาวี”

        จึงถือเอาความได้ว่า กาพย์ตุรังคธาวี บทหนึ่งมี ๔ บาท รวม ๕๖ คำ มีสัมผัสดังกล่าวแล้ว เฉพาะคำสุดท้ายของบาทที่ ๔ ส่งสัมผัสไปยังคำที่พร้อมจะรับในบทที่จะแต่งต่อไป มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

Hits: 51