วัดโมลีโลกยาราม ราชวรวิหาร

กาพย์มหาตุรังคธาวี

        กาพย์มหาตุรังคธาวี เป็นกาพย์ที่มีลักษณะเหมือนม้าวิ่ง ในคัมภีร์กาพย์สารวิลาสินี มีบทบัญญัติว่า

                     ตติเย สตฺตเม ฐาเน            นวเม จ ตโย สมา,

                     ทฺวาทสเอกูนวีสฏฺ-             ฐาเนสุ เทฺว สรา สมา,

                     เตรสปณฺณรส จ               ฐิตา ทุเว สรา สมา,

                     ทฺวาวีสจตุวีสาสุ                ฐาเนสุ เทฺว สรา สมา,

                     อฏฺฐวีสจตฺตาฬีส-              สตฺตาฬีสาสุ เต ตโย

                      เอกตฺตึสปญฺจตฺตึส-             สตฺตตฺตึสาสุ เต ตโย

                     เอกตฺตึสเตตาฬีสฏฺ-             ฐาเนสุ เทฺว สรา สมา,

                     ปญฺญาสาย ทฺวิปญฺญาสฏฺ-    ฐาเนสุ เทฺว สรา สมา,

                      ยสฺมึ ลกฺขณมิทญฺเจ            มหาตุรงฺคธาวิ  สา

        แปลว่า “สระ ๓ ตัว คือ ตัวที่ ๓ ที่ ๗ กับที่ ๙, สระ ๒ ตัวคือ ที่ ๑๒ กับที่ ๑๙, ที่ ๑๓ กับที่ ๑๕, ที่ ๒๒ กับที่ ๒๔, สระ ๓ ตัว คือ ที่ ๒๘ ที่ ๔๐ กับที่ ๔๗, ที่ ๓๑ ที่ ๓๕ กับที่ ๓๗, สระ ๒ ตัว คือ ตัวที่ ๔๑ กับที่ ๔๓ และตัวที่ ๕๐ กับตัวที่ ๕๒ เสมอกัน หากในกาพย์ใดมีลักษณะเช่นนี้ กาพย์นั้นชื่อว่า “มหาตุรังคธาวี”

        จึงถือเอาความได้ว่า กาพย์มหาตุรังคธาวี บทหนึ่งมี ๔ บาท รวม ๕๖ คำ มีสัมผัสดังกล่าวแล้ว เฉพาะคำสุดท้ายของบาทที่ ๔ ส่งสัมผัสไปยังคำที่พร้อมจะรับในบทที่จะแต่งต่อไป มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

Hits: 44