วัดโมลีโลกยาราม ราชวรวิหาร

กาพย์ทัณฑิกา

        กาพย์ทัณฑิกา เป็นกาพย์ที่มีลักษณะระเบียบคำเป็นระยะดังข้อไม้เท้า ในคัมภีร์กาพย์คันถะ มีบทบัญญัติว่า

                     จตฺวฏฺฐมา ผุฏฺฐา เชสุ          รวิกฺขเรสุ ตนฺติมา

                     สเมสฺวฏฺฐรวิผุฏฺฐา             โสฬเสสฺวณฺณวาฏฺฐกา

                     อญฺญมญฺญํ ปสมฺผุฏฺฐา        ปรโต อสฺส อนฺติมา

                      ตสฺสนฺเตนาปิ ผุสฺสติ            ยสฺส สา ทณฺฑิกา มตา.

        ความว่า   ๑. ในบาทที่ ๑ และที่ ๓ กำหนดบาทละ ๑๒ คำ

                   ๒. ในบาทที่ ๒ และที่ ๔ กำหนดบาทละ ๑๖ คำ

                   ๓. คำที่ ๔ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๘

                   ๔. คำที่ ๑๒ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๒๐ กับคำที่ ๒๔

                   ๕. คำที่ ๒๘ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๔๐ และคำที่ ๔๘ และ ๕๒

                   ๖. คำที่ ๓๒ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๓๖

        กาพย์บทหนึ่งมี ๔ บาท รวม ๕๖ คำ เฉพาะคำสุดท้ายของบาทที่ ๔ ส่งสัมผัสไปยังคำที่พร้อมจะรับในบทที่จะแต่งต่อไป มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

Hits: 183