Category: ตำรากวีนิพนธ์

       เพลงเรือ เป็นกลอนที่ว่าแบบธรรมดาหรือโต้ตอบกันเหมือนเพลงฉ่อย กำหนดคำที่ใช้จึงไม่แน่นอน และไม่เท่ากัน วรรคหนึ่งแต่ ๕ ถึง ๑๐ คำ แต่ในแผนผังแสดงวรรคละ ๗ คำหน้า ๓ คำ คำสุดท้ายของวรรค…

       เพลงฉ่อย เป็นกลอนที่ว่ากันแบบปากเปล่าเป็นส่วนมาก ใช้เป็นเพลงไหว้ครูหรือบนบาน หรือโต้ตอบกัน โดยอาศัยความเป็นผู้มีปฏิภาณเป็นสำคัญ จึงกำหนดจำนวนคำแบบไว้มาก ถ้าคำร้องยาวก็ต้องเร่งเสียงสั้น ถ้าคำร้องสั้นก็ต้องเอื้อนให้เสียงยาว เป็นคำกลอนแบบ ๒ บาท ๔ วรรค ๆ ละ…

กลอนเพลงปฏิพากย์ หรือบางท่านใช้ว่า กลอนเพลงปฏิพาทย์ ก็มี เป็นกลอนที่มีลักษณะพิเศษกว่าที่กล่าวมา เพราะเป็นกลอนปฏิภาณกวี โดยมีลักษณะแบบกลอนสด ซึ่งกล่าวโต้ตอบกันระหว่างบุคคล หรือแบบร้องขอความรักใคร่, ความเห็นใจ หรือร้องขอแบบอธิษฐาน ร้องเดี่ยวชมโฉม เกี้ยวพาราสี แสดงถึงความบนบาน แม้เป็นกลอนเฉพาะท้องถิ่น ก็แสดงถึงความสามารถของผู้แต่งชนิดมีลักษณะละม้ายคล้ายคลึงกัน…

     กลอนนิยาย มีลักษณะแบบเดียวกับเพลงยาว เพียงแต่นิยมแต่งเป็นเรื่องราวแบบเล่านิยาย เช่น เรื่องพระอภัยมณี ของสุนทรภู่ ข้อกำหนด จะขึ้นต้นด้วยกลอนรับหรือกลอนสดับก็ได้ แม้ตอนจบต้องลงคำว่า “เอย” หรือจบด้วยคำอื่นก็มี จึงไม่แสดงแผนผังและตัวอย่างไว้      จังหวะ ทั้งกลอนนิราศและกลอนนิยาย…

       กลอนนิราศ เป็นบทประพันธ์ที่มีลักษณะทั่วไปเหมือนกับกลอนเพลงยาว คำขึ้นต้นใช้คำว่า นิราศ ก็มี ขึ้นต้นด้วยคำอื่นก็มี โดยขึ้นต้นที่กลอนรับ คือวรรคที่ ๒ และลงท้ายด้วยว่า เอย ใช้คำพูดวรรคละ ๘-๙ คำ การตั้งชื่อนิราศ…

       กลอนเพลงยาว เป็นบทประพันธ์ที่แต่งความยาว เป็นแบบจดหมายแสดงความพิศวาส แสดงรำพึงรำพันรักโศก บางคราวแสดงแบบวาทะ และเป็นโอวาทเกี่ยวกับการแสดงคุณธรรมก็มี แต่งเป็นสุภาษิตก็มี เป็นไปตามความนิยมของผู้แต่ง แผนผังกลอนแบบเดียวกับกลอนแปด ส่วนมากวรรคหนึ่งมี ๘ คำ บางวรรคมี ๗ คำบ้าง…

กลอนตลาด เป็นคำประพันธ์ที่มีลักษณะคล้ายกับกลอนสุภาพ มีหลายชนิด รวมตามลักษณะเป็น ๔ ชนิด คือ กลอนเพลงยาว กลอนนิราศ กลอนนิยาย และกลอนเพลงปฏิพากย์ ๓.๑ กลอนเพลงยาว ๓.๒ กลอนนิราศ ๓.๓…

       กลอนดอกสร้อย เป็นคำประพันธ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งกำหนดให้ไว้เพียง ๘ วรรค คำที่ ๒ ของกลอนสดับมีคำว่า เอย แล้วมีคำต่อเอยอีกไม่เกิน ๓ คำ ใช้คำสุดท้ายของกลอนสดับส่งไปยังคำที่ ๑,๒,๓ หรือ…

       กลอนสักวา เป็นบทประพันธ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งกำหนดให้แต่งเพียง ๘ วรรค ขึ้นด้วยคำว่า สักวา แล้วต่อด้วยคำที่เหมาะสม วรรคที่ ๒ รับสัมผัสต่อไป เมื่อจบต้องคำว่า เอย คำว่า สักวา…

       กลอนเสภา เป็นคำประพันธ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งแต่งเพื่อใช้ขับ เพราะใช้เป็นกลอนขับ จึงกำหนดคำไม่แน่นอน มุ่งการขับเสภาเป็นสำคัญ จึงใช้คำ ๗ คำ ถึง ๙ คำ การส่งสัมผัสนอกเหมือนกับกลอนสุภาพ แต่ไม่บังคับหรือห้ามเสียงสูง ต่ำ…

       กลอนบทละคร เป็นคำประพันธ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งแต่งขึ้นเพื่อใช้ในการเล่นละคร ต้องอาศัยทำนองขับร้องและเครื่องดนตรีประกอบ แต่งเสร็จต้องนำไปซักซ้อมปรับปรุง ดังนั้น จำนวนคำของแต่ละวรรคจึงไม่เท่ากัน ขึ้นอยู่กับจังหวะขับร้องเป็นสำคัญ ว่าโดยหลักมีแต่ ๖ คำ ถึง ๙ คำ แต่ที่ปรากฏว่าใช้มากสุด…

กลอนลำนำ เป็นคำประพันธ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งบทหนึ่งกำหนด ๔ วรรค เหมือนกลอนสุภาพ เว้นแต่คำขึ้นต้นเท่านั้นที่แปลกไป มี ๔ ชนิด คือ กลอนบทละคร กลอนเสภา กลอนสักวา และกลอนดอกสร้อย ดังนี้…