Category: ตำรากวีนิพนธ์

       เพลงแหล่เทศน์ เป็นกลอนสำหรับแต่งเพื่อแสดงกถาอันเกี่ยวกับธรรมะ กำหนดวรรคละ ๔-๘ คำ โดยตรงคือกาพย์สุรางคนางค์ ๓๒ ไม่จำกัดตายตัว ถือความไพเราะเป็นสำคัญ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       เพลงลำตัด เป็นกลอนสำหรับลำตัดร้องรับลูกคู่กัน กำหนดวรรคละ ๔-๑๒ คำ จะร้องคราวละหลายบทก็ได้ แต่ในแผนผังกำหนดวรรคละ ๔ คำ นับ ๔ วรรคเป็น ๑ บท บทแรกและบทต่อไปไม่ต้องมีสัมผัสกัน…

       เพลงลิเก เป็นกลอนที่ร้องโต้ตอบรูปแบบปฏิภาณ คำจึงไม่แน่นอน แต่ตามที่กำหนดไว้ว่าวรรคหนึ่งประมาณ ๔-๑๐ คำ แต่แสดงแผนผังไว้ ๖-๗ คำ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       เพลงรำอีแซว เป็นกลอนที่ใช้รำโดยทั่วไป กำหนดวรรคละ ๔-๘ คำ และในแผนผังแสดงไว้วรรคละ ๔-๘ คำ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       เพลงโคราช เป็นกลอนที่ใช้ร้องเดี่ยวและโต้ตอบกัน กำหนด ๓ บาท ๆ ละ ๒ วรรค ๆ ละ ๔-๗ คำ แต่ในแผนผังแสดงไว้วรรคละ ๕…

       เพลงพวงมาลัย เป็นกลอนที่มีลักษณะคล้ายเพลงเกี่ยวข้าว กำหนดคำวรรคแรก ๕ คำ วรรคหลัง ๕-๘ คำ แต่ในแผนผังแสดงไว้วรรคละ ๖-๘ คำ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       เพลงพิษฐาน เป็นบทกลอนที่ใช้ในงานรื่นเริง เช่น งานสงกรานต์ การทำสรงน้ำหรืออธิษฐานบางอย่าง กำหนดคำวรรคละ ๔-๗ คำ แต่ในแผนผังแสดงไว้วรรคละ ๕-๖ คำ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       เพลงเกี่ยวข้าว เป็นกลอนที่ใช้ปฏิภาณโต้ตอบกัน ดังเพลงชาวนา กำหนดคำวรรคละ ๖-๑๐ คำ แต่ในแผนผังแสดงไว้วรรคละ ๖ คำ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       เพลงแห่นาค เป็นกลอนที่ใช้ในงานบวชนาคและการมงคลอื่น มีลักษณะการบังคับคล้ายกับเพลงชาวนา กำหนดคำ ๔-๘ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       เพลงชาวนา เป็นกลอนที่มีลักษณะแผนผังแบบเดียวกับเพลงปรบไก่ การใช้ก็คล้ายกัน กำหนดคำวรรคละ ๔-๑๒ คำ แต่ในแผนผังแสดงไว้วรรคละ ๔-๘ คำ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       เพลงชาวไร่หรือระบำชาวไร่ มีลักษณะแผนผังคล้ายกับเพลงฉ่อย นิยมใช้ในการตอบโต้กัน วรรคหนึ่งกำหนด ๔-๙ คำ แต่ในแผนผังแสดงไว้วรรคละ ๖ คำ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       เพลงปรบไก่ มีลักษณะการใช้อย่างเดียวกับเพลงเรือ กำหนดจำนวนคำวรรคละ ๕-๑๐ คำ แต่ในแผนผังแสดงไว้วรรคละ ๗ คำ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้