Category: ตำรากวีนิพนธ์

        “ปมาณิกาฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัยเดิมท่านเรียกว่า “ปมาณิกาคาถา” เป็นอนุฏฐุภาฉันท์ “ปมาณิกา” แปลว่า “คาถาที่มีคำหนักเบาใกล้เคียงกันกับสมานิกา” เป็นฉันท์ที่มี ๔ บาท ๆ ละ ๘ คำ…

        “สมานิกาฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัยท่านเรียกว่า “สมานิกาคาถา” เป็นอนุฏฐภาฉันท์ “สมานิกา” แปลว่า “คาถาที่มีครุและลหุเท่ากับมาณวกคาถา” เป็นฉันท์ที่มี ๔ บาท ๆ ละ ๘ คำ…

        “มาณวกฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ท่านเรียกว่า “มาณวกคาถา” ท่านเป็นอนุฏฐุภาฉันท์ ฯ “มาณวกะ” แปลว่า “คาถาที่มีคณะใหม่อุปมาเหมือนคนหนุ่ม” เป็นฉันท์ที่มี ๘ บาท ๆ ละ…

        “วิชชุมมาลาฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ท่านเรียกว่า “วิชชุมมาลาคาถา” ท่านเป็นอนุฏฐุภาฉันท์ ฯ “วิชชุมมาลา” แปลว่า “คาถาที่เป็นครุล้วนเหมือนสายฟ้าแลบ” เป็นฉันท์ที่มี ๔ บาท ๆ ละ…

        “จิตรปทาฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ท่านเรียกว่า “จิตรปทาคาถา” ท่านจัดเป็นอนุฏฐุภาฉันท์ “อนุฏฐุภา” แปลว่า “ฉันท์ที่ห้ามความทรามกล่าวคือให้ความเพลิดเพลินดี” ฯ “จิตรปทา” แปลว่า “คาถาที่มีครุต่างจากกุมารลลิตา”    เป็นฉันท์ที่มี ๔…

       “กุมารลลิตาฉันท์” หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า “กุมารลฬิตาฉันท์” เป็นชื่อเรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ท่านเรียกว่า “กุมารลลิตาคาถา” ท่านจัดเป็นอุณหิกาฉันท์ “อุณหิกา” แปลว่า “ฉันท์ที่ทำผู้ฟังให้พึงพอใจคือให้มีความปีติโสมนัส” ฯ “กุมารลลิตา” แปลว่า “คาถาที่มีความงามเหมือนเด็กที่เจริญวัย”…

        “ตนุมัชฌาฉันท์” เป็นชื่อเรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย เรียกว่า “ตนุมัชฌาคาถา” ท่านจัดเป็นคายัตตีฉันท์ ฯ คายัตตีฉันท์ แปลว่า “ฉันท์ที่รักษาผู้สาธยาย” ฯ “ตนุมัชฌา” แปลว่า “คาถาที่อุปมาเหมือนสตรีผู้มีเอวบางร่างน้อย” คาถาหนึ่ง…

       โคลง ๒ ดั้น เป็นโคลงที่นำโคลงสุภาพมาปรับปรุงให้เป็นโคลงดั้นจากเดิม ๑๔ คำ ตัดลงเหลือเพียง ๑๒ คำ มีแผนแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       โคลง ๓ ดั้น เดิมเป็นโคลงสุภาพนำมาปรับปรุงเป็นโคลงดั้น เดิมมี ๑๙ คำ ตัดออก ๒ คำ คงเหลือ ๑๗ ตัดสร้อยออกเสีย มีแผนแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       โคลงดั้นจัตวาทัณฑี เดิมเป็นโคลงสุภาพนำมาปรับปรุงเป็นโคลงดั้น มีลักษณะคล้ายกับโคลงดั้นตรีพิธพรรณ แผกกันเพียงเล็กน้อย มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       โคลงดั้นตรีพิธพรรณ เดิมเป็นโคลงสุภาพ แต่นำมาปรับปรุงเป็นโคลงดั้น โดยคำเอกเจ็ดโทสี่เท่าเดิม แต่เปลี่ยนวางใหม่ และตัดทอนบาทสุดท้ายออก ๒ คำ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้