กลอนนิราศ เป็นบทประพันธ์ที่มีลักษณะทั่วไปเหมือนกับกลอนเพลงยาว คำขึ้นต้นใช้คำว่า นิราศ ก็มี ขึ้นต้นด้วยคำอื่นก็มี โดยขึ้นต้นที่กลอนรับ คือวรรคที่ ๒ และลงท้ายด้วยว่า เอย ใช้คำพูดวรรคละ ๘-๙ คำ การตั้งชื่อนิราศ…

       กลอนเพลงยาว เป็นบทประพันธ์ที่แต่งความยาว เป็นแบบจดหมายแสดงความพิศวาส แสดงรำพึงรำพันรักโศก บางคราวแสดงแบบวาทะ และเป็นโอวาทเกี่ยวกับการแสดงคุณธรรมก็มี แต่งเป็นสุภาษิตก็มี เป็นไปตามความนิยมของผู้แต่ง แผนผังกลอนแบบเดียวกับกลอนแปด ส่วนมากวรรคหนึ่งมี ๘ คำ บางวรรคมี ๗ คำบ้าง…

กลอนตลาด เป็นคำประพันธ์ที่มีลักษณะคล้ายกับกลอนสุภาพ มีหลายชนิด รวมตามลักษณะเป็น ๔ ชนิด คือ กลอนเพลงยาว กลอนนิราศ กลอนนิยาย และกลอนเพลงปฏิพากย์ ๓.๑ กลอนเพลงยาว ๓.๒ กลอนนิราศ ๓.๓…

       กลอนดอกสร้อย เป็นคำประพันธ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งกำหนดให้ไว้เพียง ๘ วรรค คำที่ ๒ ของกลอนสดับมีคำว่า เอย แล้วมีคำต่อเอยอีกไม่เกิน ๓ คำ ใช้คำสุดท้ายของกลอนสดับส่งไปยังคำที่ ๑,๒,๓ หรือ…

       กลอนสักวา เป็นบทประพันธ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งกำหนดให้แต่งเพียง ๘ วรรค ขึ้นด้วยคำว่า สักวา แล้วต่อด้วยคำที่เหมาะสม วรรคที่ ๒ รับสัมผัสต่อไป เมื่อจบต้องคำว่า เอย คำว่า สักวา…

       กลอนเสภา เป็นคำประพันธ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งแต่งเพื่อใช้ขับ เพราะใช้เป็นกลอนขับ จึงกำหนดคำไม่แน่นอน มุ่งการขับเสภาเป็นสำคัญ จึงใช้คำ ๗ คำ ถึง ๙ คำ การส่งสัมผัสนอกเหมือนกับกลอนสุภาพ แต่ไม่บังคับหรือห้ามเสียงสูง ต่ำ…

       กลอนบทละคร เป็นคำประพันธ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งแต่งขึ้นเพื่อใช้ในการเล่นละคร ต้องอาศัยทำนองขับร้องและเครื่องดนตรีประกอบ แต่งเสร็จต้องนำไปซักซ้อมปรับปรุง ดังนั้น จำนวนคำของแต่ละวรรคจึงไม่เท่ากัน ขึ้นอยู่กับจังหวะขับร้องเป็นสำคัญ ว่าโดยหลักมีแต่ ๖ คำ ถึง ๙ คำ แต่ที่ปรากฏว่าใช้มากสุด…

กลอนลำนำ เป็นคำประพันธ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งบทหนึ่งกำหนด ๔ วรรค เหมือนกลอนสุภาพ เว้นแต่คำขึ้นต้นเท่านั้นที่แปลกไป มี ๔ ชนิด คือ กลอนบทละคร กลอนเสภา กลอนสักวา และกลอนดอกสร้อย ดังนี้…

        กลอน ๙ เป็นบทประพันธ์ที่กำหนดวรรคละ ๙ คำ บางวรรคอาจมี ๑๐ คำ เพราะเป็นคำผสม  การสัมผัสทั้งในวรรคและนอกวรรค ทั้งนอกบท มีอย่างเดียวกับกลอน ๘ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

        กลอน ๘ เป็นบทประพันธ์ที่กำหนดวรรคละ ๘ คำ บางวรรคมี ๙ คำได้ เพราะเป็นคำผสม การส่งสัมผัสนอกมีนัยดังกลอน ๗ เกือบทุกประการ แม้สัมผัสในก็คล้ายกัน ทั้งการส่งสัมผัสในบทที่จะแต่งต่อไป มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

        กลอน ๗  เป็นบทประพันธ์ที่กำหนดให้มีวรรคละ ๗ คำ บางวรรคอาจมี ๘ คำได้ เพราะเป็นคำผสม การส่งสัมผัส คำสุดท้ายของกลอนสดับส่งไปยังคำที่ ๒ หรือที่ ๓ ของกลอนรับ…

        กลอน ๖ เป็นกลอนที่กำหนดให้มีวรรคละ ๖ คำ บางวรรคอาจเกิน ๖ คำได้ เพราะเป็นคำผสม การส่งสัมผัสนอกใน มีหลักตามแผนผังและตัวอย่างดังนี้