กลอนสุภาพนั้น เป็นบทประพันธ์ที่ใช้ถ้อยคำและทำนองสุภาพ เหมือนบุคคลผู้มีอัธยาศัยอันงาม มี ๔ ชนิดคือ กลอน ๖ กลอน ๗ กลอน ๘ และกลอน ๙ มีฉันทลักษณ์และตัวอย่างคือ ๑.๑…

บทที่ ๓ ว่าด้วยกลอน ความเบื้องต้น         กลอน เป็นคำประพันธ์หรือคำร้อยกรองประเภทหนึ่ง ซึ่งมีฉันทลักษณ์ บังคับการสัมผัส และเสียงต่ำสูงและสามัญ แต่ไม่บังคับวรรณยุกต์และครุลหุ เป็นคำประพันที่ใช้กันมาก เพราะมีเสียงเพราะพริ้งและฟังเข้าใจง่ายกว่าคำประพันธ์ประเภทอื่น น่าจะกล่าวได้ว่าเป็นคำประพันธ์ของไทยแท้ การแต่งก็ไม่ยากเหมือนคำประพันธ์ประเภทอื่น ว่าโดยหลัก…

กาพย์ยานี ๑๑

        กาพย์สุรางคนางค์ ๓๒ บทหนึ่งมี ๔ บาท ๆ ละ ๒ วรรค เหมือนกับแบบ ๒๘ แต่ขึ้นแต่วรรคแรก จึงครบ ๓๒ คำ…

        กาพย์สุรางคนางค์ บทหนึ่ง มี ๗ วรรค ๆ ละ ๔ คำ จึงนิยมเรียกว่ากาพย์ ๒๘ บังคับเฉพาะสัมผัส รับสัมผัสนอกบท ด้วยคำท้ายวรรคที่ ๓…

        กาพย์ฉบัง บทหนึ่งมี ๓ วรรค รวม ๑๖ คำ จึงเรียกว่า กาพย์ ๑๖ รับสัมผัสจากบทอื่นด้วยคำสุดท้ายของวรรคที่ ๑ และที่ ๒ ใช้วรรคที่…

       กาพย์ยานี  บทหนึ่งมี ๔ บาท ๆ ละ ๒ วรรค รวมบาทละ ๑๑ คำ  จึงเรียกว่า กาพย์ ๑๑ เฉพาะสัมผัสตามในแผนผัง…

นอกจากกาพย์สารวิลาสินีและกาพย์คันถะซึ่งกล่าวมาแล้ว ยังมีกาพย์อีกประเภทหนึ่ง ซึ่งมีสัมผัสคล้ายกับที่กล่าวมา มีลักษณะคล้ายฉันท์บ้าง แต่ไม่กำหนดครุลหุ โบราณใช้แต่งรวมกับฉันท์ และนับจำนวนรวมกับฉันท์ได้ กาพย์กลุ่มนี้ มี ๔ กาพย์ คือ กาพย์ยานี ๑๑ กาพย์ฉบัง ๑๖…

        กาพย์ทัณฑิกา เป็นกาพย์ที่มีลักษณะระเบียบคำเป็นระยะดังข้อไม้เท้า ในคัมภีร์กาพย์คันถะ มีบทบัญญัติว่า                      จตฺวฏฺฐมา ผุฏฺฐา เชสุ          รวิกฺขเรสุ ตนฺติมา                      สเมสฺวฏฺฐรวิผุฏฺฐา             โสฬเสสฺวณฺณวาฏฺฐกา                      อญฺญมญฺญํ…

        กาพย์มหาตรังคนที เป็นกาพย์ที่มีลักษณะเหมือนคลื่นในแม่น้ำใหญ่ ในคัมภีร์กาพย์คันถะ มีบทบัญญัติว่า                       ทฺวาทสกฺขรปาเทสุ             ลกฺขณนฺเตน สามกํ                       อธิกกฺขรตา ยสฺสา              มหาตรงฺคนทีติ สา         ความว่า…

        กาพย์ตรังคนที เป็นกาพย์ที่มีลักษณะระเบียบถ้อยคำเหมือนคลื่นในแม่น้ำหรือเหมือนพวงแก้ววิเชียร ในคัมภีร์กาพย์คันถะ มีบทบัญญัติว่า                      เอกาทสกฺขเร ปาเท            วิสเม ปญฺจมฏฺฐมา                      ผุฏฺฐา ตนฺเตน สเม ตุ           ปญฺจโม…

        กาพย์รัสสปักข์ เป็นกาพย์ที่มีลักษณะว่ามีฝักฝ่ายสั้น ในคัมภีร์กาพย์คันถะ มีบทบัญญัติว่า                       สตฺตหิ ตีสุ นวหิ                อนฺติเม ปญฺจมกฺขรา                      นิรนฺตรํ ผุฏฺฐานฺเตน            รสฺสปกฺขนฺติ วุจฺจเร…