“ติลกัฏฐฉันท์ ๑๓” ไม่มีในคัมภีร์วุตโตทัย ไม่มีในฉันทศาสตร์ และยังไม่เคยพบในที่ใด ข้าพเจ้าเห็นว่า ระหว่างวสันตดิลก กับกลุ่มฉันท์ ๑๓ ยังมีทางเพิ่มแทรกฉันท์อื่นเข้าได้ โดยลดจำนวนคำลงหนึ่งคำ จะเป็นฉันท์ที่มีความเพราะพริ้งไม่แพ้วสันตดิลก จึงกำหนด “เหมันตดิลกฉันท์” ขึ้น…

        “เหมันตดิลกฉันท์ ๑๓” ไม่มีในคัมภีร์วุตโตทัย ไม่มีในฉันทศาสตร์ และยังไม่เคยพบในที่ใด ข้าพเจ้าเห็นว่า ระหว่างวสันตดิลก กับกลุ่มฉันท์ ๑๓ ยังมีทางเพิ่มแทรกเข้าได้ โดยลดจำนวนคำลงหนึ่งคำ แล้วตั้งชื่อนำว่า “เหมันตดิลกฉันท์” ล้อคำว่า “วสันตดิลกฉันท์”…

        “อินทรวงศลีลาศฉันท์ ๑๒” ไม่มีในคัมภีร์วุตโตทัย ไม่มีในฉันทศาสตร์ และยังไม่เคยพบในที่ใด แต่ข้าพเจ้าเห็นว่า เมื่อมีอินทรลีลาศฉันท์ ๑๑ แทรกในอินทรวิเชียรฉันท์ ควรได้ปรับปรุงฉันท์อื่นแทรกเข้าไปในกลุ่มฉันท์ ๑๒ อีก จึงกำหนดอินทรวงศลีลาศฉันท์ ๑๒ ขึ้น…

        “อุปชาติฉันท์ ๑๒” ไม่มีในคัมภีร์วุตโตทัย และไม่มีในฉันทศาสตร์ และยังไม่เคยพบในที่ใด ข้าพเจ้าเห็นว่า ฉันท์คู่คืออินทรวิเชียรฉันท์ กับอุเปนทรวิเชียรฉันท์ ซึ่งเป็นฉันท์ ๑๑ มีอุปชาติฉันท์ ๑๑ เป็นฉันท์สลับบาทแล้ว ในระหว่างอินทรวงศ์ฉันท์ ๑๒…

        “อินทรลีลาศฉันท์” ไม่มีในคัมภีร์วุตโตทัย แต่เคยพบในมหาชาติคำฉันท์ ของนายฉันท์ ขำวิไล เปรียญ ศิษย์วัดมหาธาตุ และในที่อื่นซึ่งเรียกว่า ลลิตาฉันท์จึงเห็นควรได้ผนวกเข้าไว้ด้วย โดยฉันท์นี้ กำหนดบทหนึ่งมี ๒ บาท ๆ ละ…

     “วิปริตปัฐยาวัตรฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ในวิสมวุตตินิเทศ ท่านเรียกว่า “วิปริตปัฐยาวัตรคาถา” มีสูตรว่า “โอเชสุ เชน สินฺธุโต ตเมว วิปรีตาทิ” แปลว่า “คาถาที่มี ช…

     “รการวิปุลาฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ในวิสมวุตตินิเทศ ท่านเรียกว่า “รการวิปุลาคาถา” มีสูตว่า “เอวมญฺญา โร จตุตฺถา” แปลว่า “คาถาที่มี ร คณะท้าย ๔…

     “ภการวิปุลาฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ในวิสมวุตตินิเทศ ท่านเรียกว่า “ภการวิปุลาคาถา” มีสูตรว่า “เภนณฺณวา ภพฺพิปุลา” แปลว่า “คาถาที่มี ภ คณะท้าย ๔ พยางค์แรกในวิสมบาท…

     “ตการวิปุลาฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ในวิสมวุตตินิเทศ ท่านเรียกว่า “ตการวิปุลาคาถา” มีสูตรว่า “โตณฺณวา ตถาญฺญา สิยา” แปลว่า “คาถาที่มี ต คณะท้าย ๔…

     “นการวิปุลาฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ ในคัมภีร์วุตโตทัย ในวิสมวุตตินิเทศ ท่านเรียกว่า “นการวิปุลาคาถา” มีสูตรว่า “โนณฺณวา เจ นวิปุลา” แปลว่า “คาถาที่มี น คณะท้าย…

     “ยวมดีฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ในอัทธสมวุตตินิเทศ ท่านเรียกว่า “ยวมดีคาถา” ซึ่งแปลว่า “คาถาที่มีคณะเหมือนเมล็ดบาร์เลย์” เป็นคาถา ๔ บาท รวม ๕๐ คำ มีสูตรว่า…

     “ปุปผิตัคคาฉันท์” เป็นชื่อที่เรียกตามแบบไทย แต่ในคัมภีร์วุตโตทัย ในอัทธสมวุตตินิเทศ ท่านเรียกว่า “ปุปผิตัคคาคาถา” ซึ่งแปลว่า “คาถาที่มีส่วนท้ายกระจายออก”  เป็นคาถา ๔ บาท รวม ๕๐ คำ มีสูตรว่า…