โคลง ๓ สุภาพ เป็นโคลงที่ใช้ร่วมกับโคลง ๒ สุภาพ ในการประพันธ์ลิลิตและเป็นโคลงที่มีความเพราะพริ้งอยู่ โดยกำหนดบทหนึ่งมี ๒ บาท ๆ ละ ๒ วรรค จำนวนบาทแรกมี…

        โคลง ๔ กระทู้ เป็นบทประพันธ์ที่ใช้เป็นรองโคลง ๔ สุภาพ ซึ่งข้อบังคับตรงกับโคลง ๔ สุภาพทุกประการ เพียงแต่ตั้งเป็นกระทู้ทั้ง ๔ บาท อ่านลงแต่บาทที่ ๑ ถึงที่…

        โคลง ๔ จัตวาทัณฑี เป็นโคลงที่มีความนิยมน้อยกว่าโคลง ๔ สุภาพ เพราะใช้สัมผัสซับซ้อนและอีกเสียงไม่ไพเราะเท่าโคลง ๔ สุภาพ ส่วนที่แปลกจากโคลง ๔ สุภาพ คือวรรคที่ ๒ รับสัมผัสด้วยคำที่…

        โคลง ๔ ตรีพิพิธพรรณ เป็นโคลงที่มีความนิยมน้อยกว่าโคลง ๔ สุภาพ ซึ่งมีฉันทลักษณ์ต่างจากโคลง ๔ สุภาพ เพียงบาทที่ ๒ ที่รับสัมผัสแห่งเดียวคือ รับด้วยคำที่ ๓ นอกนั้นเหมือนกันทุกประการ…

        โคลง ๔ สุภาพ เป็นโคลงที่มีผู้นิยมชมชอบสูง ปรากฏอยู่ในวรรณกรรมไทยมากกว่าโคลงชนิดอื่น ถือเป็นหลักของโคลงสุภาพทุกชนิด เพราะถ้าฝึกได้ดีในการแต่งโคลง ๔ สุภาพแล้ว จะฝึกแต่งโคลง ๔ อื่นได้ไม่ยาก เพราะเป็นไปอย่างเดียวกันเป็นส่วนมาก โคลง ๔…

โคลงสุภาพ เป็นบทประพันธ์ที่ใช้ถ้อยคำและลีลาเป็นไปในลักษณะสุภาพเรียบร้อย แยกเป็น ๖ ชนิดคือ โคลง ๔ สุภาพ โคลง ๔ ตรีพิธพรรณ โคลง ๔ จัตวาทัณฑี โคลง ๔…

ความเบื้องต้น       โคลง เป็นคำประพันธ์แบบไทย ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายว่า “เป็นนาม” แล้วขยายว่า “คำประพันธ์ประเภทหนึ่ง มีจำนวนคำในวรรคสัมผัสและบังคับเอกโทตามตำราฉันทลักษณ์” จัดเป็นคำประพันธ์ชั้นสูง เป็นที่นิยมของแต่ชนชั้นสามัญจนถึงองค์พระมหากษัตริย์ ผู้รู้กล่าวว่า น่าจะกำเนิดครั้งแรกที่อาณาจักรลานนา แล้วไทยฝ่ายใต้รับมาปรับปรุงใช้ เริ่มเจริญที่เห็นชัดในรัชกาลสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ และเจริญมากสุดในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช…

       เพลงขอทาน เป็นกลอนสำหรับคนร้องขอทานหรือรับอนุเคราะห์อื่น ๆ กำหนดวรรคละ ๔-๘ คำ แต่แสดงแผนผังวรรคละ ๖ คำ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       เพลงแหล่เทศน์ เป็นกลอนสำหรับแต่งเพื่อแสดงกถาอันเกี่ยวกับธรรมะ กำหนดวรรคละ ๔-๘ คำ โดยตรงคือกาพย์สุรางคนางค์ ๓๒ ไม่จำกัดตายตัว ถือความไพเราะเป็นสำคัญ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       เพลงลำตัด เป็นกลอนสำหรับลำตัดร้องรับลูกคู่กัน กำหนดวรรคละ ๔-๑๒ คำ จะร้องคราวละหลายบทก็ได้ แต่ในแผนผังกำหนดวรรคละ ๔ คำ นับ ๔ วรรคเป็น ๑ บท บทแรกและบทต่อไปไม่ต้องมีสัมผัสกัน…

       เพลงลิเก เป็นกลอนที่ร้องโต้ตอบรูปแบบปฏิภาณ คำจึงไม่แน่นอน แต่ตามที่กำหนดไว้ว่าวรรคหนึ่งประมาณ ๔-๑๐ คำ แต่แสดงแผนผังไว้ ๖-๗ คำ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้

       เพลงรำอีแซว เป็นกลอนที่ใช้รำโดยทั่วไป กำหนดวรรคละ ๔-๘ คำ และในแผนผังแสดงไว้วรรคละ ๔-๘ คำ มีแผนผังและตัวอย่างดังนี้